Często słyszymy te dwa terminy używane zamiennie, co prowadzi do nieporozumień. W praktyce jednak różnice są znaczące i wynikają z drogi kształcenia oraz zakresu wykonywanej pracy. Zrozumienie tych odmienności jest kluczowe dla każdego, kto rozważa skorzystanie z pomocy specjalisty zdrowia psychicznego.
Psycholog to osoba, która ukończyła studia wyższe na kierunku psychologia. Tytuł magistra psychologii otwiera drzwi do pracy w różnych obszarach, od badań naukowych, przez psychologię organizacji, sportu, edukacji, aż po psychologię kliniczną. Jednak sam dyplom psychologa nie uprawnia do prowadzenia psychoterapii w rozumieniu terapeutycznym.
Psychoterapeuta to z kolei specjalista, który przeszedł dodatkowe, wieloletnie szkolenie z zakresu psychoterapii. Jest to proces wymagający nie tylko teoretycznej wiedzy, ale przede wszystkim praktycznych umiejętności pracy z pacjentem. Szkolenie to jest zazwyczaj długotrwałe, obejmuje setki godzin praktyki klinicznej, pracy własnej oraz superwizji pod okiem doświadczonych terapeutów.
Droga do zostania psychoterapeutą
Ścieżka kształcenia psychoterapeuty jest wieloetapowa i exigeująca. Po uzyskaniu dyplomu magistra psychologii (lub czasem medycyny, filozofii, socjologii czy pedagogiki, w zależności od kraju i nurtu terapii), kandydat na psychoterapeutę musi rozpocząć specjalistyczne szkolenie. To szkolenie nie jest częścią standardowych studiów psychologicznych.
Szkolenia te są oferowane przez akredytowane ośrodki terapeutyczne i zazwyczaj trwają od czterech do pięciu lat. W ich trakcie przyszły terapeuta uczy się konkretnego podejścia terapeutycznego, na przykład terapii poznawczo-behawioralnej, psychodynamicznej, systemowej czy integracyjnej. Kluczowym elementem jest również praca własna, czyli poddawanie się psychoterapii przez samego kandydata. Pozwala to na lepsze zrozumienie procesów terapeutycznych i własnych mechanizmów obronnych.
Nieodłącznym elementem szkolenia jest także praktyka kliniczna pod stałą superwizją. Superwizor, czyli doświadczony psychoterapeuta, pomaga w analizie przypadków, wskazuje błędy i wspiera rozwój terapeuty. Dopiero ukończenie całościowego szkolenia, zdanie egzaminów i spełnienie wymogów akredytacyjnych pozwala na uzyskanie certyfikatu psychoterapeuty.
Psycholog jako psychoterapeuta
Warto podkreślić, że wielu psychologów decyduje się na dalsze kształcenie i zostaje psychoterapeutami. W takiej sytuacji psycholog posiada zarówno wiedzę psychologiczną, jak i specjalistyczne umiejętności terapeutyczne. Taki specjalista może legalnie i etycznie prowadzić psychoterapię. Jest to często idealne połączenie, ponieważ gruntowna wiedza psychologiczna stanowi solidną podstawę do pracy terapeutycznej.
Jednak nie każdy psycholog jest psychoterapeutą. Psycholog może pracować w poradni psychologiczno-pedagogicznej, zajmować się rekrutacją w firmach, prowadzić badania naukowe lub udzielać porad psychologicznych na przykład w kontekście trudności wychowawczych czy problemów w relacjach. Zakres jego działań nie obejmuje jednak prowadzenia długoterminowej, celowej psychoterapii w celu leczenia zaburzeń psychicznych.
Istnieją również osoby, które nie są psychologami z wykształcenia, ale ukończyły akredytowane szkolenie psychoterapeutyczne. W wielu krajach, w tym w Polsce, prawo dopuszcza do zawodu psychoterapeuty również absolwentów innych kierunków studiów, pod warunkiem ukończenia odpowiedniego, certyfikowanego szkolenia. Ważne jest, aby sprawdzić kwalifikacje wybranego specjalisty.
Zakres pomocy i odpowiedzialność
Psycholog, który nie jest psychoterapeutą, może udzielać wsparcia psychologicznego, doradztwa, prowadzić psychoedukację czy interwencje kryzysowe. Jego działania mają na celu pomoc w radzeniu sobie z trudnościami dnia codziennego, wsparcie w rozwoju osobistym czy rozwiązywaniu konkretnych problemów. Nie jest on jednak uprawniony do leczenia zaburzeń psychicznych za pomocą metod psychoterapeutycznych.
Psychoterapeuta natomiast zajmuje się leczeniem różnorodnych zaburzeń, takich jak depresja, zaburzenia lękowe, zaburzenia osobowości, problemy w relacjach intymnych, traumy czy uzależnienia. Jego praca polega na długoterminowej, celowej i systematycznej pracy z pacjentem, mającej na celu zmianę głęboko zakorzenionych wzorców myślenia, odczuwania i zachowania.
Wybierając specjalistę, warto zawsze upewnić się co do jego kwalifikacji. Certyfikat psychoterapeuty, potwierdzony przez renomowane towarzystwo naukowe lub organizację psychoterapeutyczną, jest najlepszą gwarancją odpowiedniego przygotowania do prowadzenia psychoterapii. Zawsze można poprosić o przedstawienie dokumentów potwierdzających wykształcenie i ukończone szkolenia.
